Reeks Diasporaliteratuur 

Grappen voor de schutters – Mazen Maarouf
Hoe beleeft een kind situaties vol geweld, pijn en onheil? In deze bundel kantelen de perspectieven en zien we hoe de harde omstandigheden in een vluchtelingenkamp en in oorlogstijd worden ervaren door personages die hier ongewild in verzeild raken. Ironie, absurdisme en zwarte humor voeren de boventoon. De verhalen zijn vervreemdend maar licht en spreken ons daardoor op een nieuwe manier aan.

Mazen Maarouf groeide op in een Palestijns vluchtelingenkamp in Libanon en maakte daar ook de Libanese burgeroorlog mee. In zijn verhalen verwerkt hij deze ervaringen op een heel eigen, originele manier.

In search of Fatima – Ghada Karmi
De zoektocht naar het kindermeisje Fatima vormt de rode draad van deze autobiografie. In 1939 woont de familie Karmi in de nieuwe wijk Katamom in Jeruzalem, net buiten de Oude Stad. Daar wordt Ghada geboren. Als zij in 1948 moeten vluchten, kan Fatima niet mee.

Op een gedetailleerde en meeslepende manier vertelt Ghada over haar jeugd in Jeruzalem en hoe het haar familie vergaat na de noodgedwongen vlucht naar Engeland. We krijgen veel inzicht in het leven van de eerste generatie vluchtelingen, hun pogingen in Engeland te ‘integreren’ en hun blijvende band met Palestina. Ghada Karmi raakte betrokken bij de Palestijnse bevrijdingsstrijd en vertelt openhartig over haar ervaringen van hoop en teleurstelling. De zoektocht naar Fatima wordt daardoor tegelijk reëel en symbolisch.

Inmiddels behoort Ghada Karmi tot de steeds kleiner wordende groep Palestijnen in diaspora die zich het leven voor 1948 nog kan herinneren.

The beauty of your face – Sahar Mustafah
In deze roman maken we kennis met Afaf, dochter van Palestijnse migranten die wonen in Chicago. Samen met andere Arabische migranten bouwen zij een bestaan op in de Verenigde Staten en trotseren de toenemende discriminatie. Afaf zet zich in om een meisjesschool voor moslima’s te openen en wordt later directeur van deze school. In het boek worden scenes op de school afgewisseld met herinneringen aan haar jeugd en haar familie. Haar ouders blijven worstelen met de wens terug te keren naar Palestina. Afaf, als vertegenwoordiger van de volgende generatie, vindt haar weg door een hernieuwde oriëntatie op de islam.

Sahar Mustafah geeft een inkijkje in het leven van Arabische vrouwen in de Verenigde Staten en laat zien hoe toenemende moslimhaat hun identiteitsvorming beïnvloedt. Deze roman kwam uit in 2020 en is geprezen vanwege de empathische beschrijvingen van binnenuit.

Brieven in de nacht – Hoda Barakat
Hoda Barakat laat het genre briefroman herleven in deze bundel uit 2017. We lezen een keten van brieven van eenzame personages. Elke brief is een aanleiding voor een volgende. De brieven worden nooit verstuurd maar functioneren als een soort confessie en reflectie op het huidige leven. Daarnaast bevatten ze herinneringen aan vervlogen tijden. Alle schrijvers zijn op drift, ze hebben hun thuisland gedwongen verlaten en zijn in veel gevallen aan lager wal geraakt. Ze hebben getracht een nieuw leven op te bouwen maar dat is lang niet altijd gelukt. Ze zijn vreemdelingen gebleven.

De toon van de brieven is dan ook overwegend bitter en mistroostig en laat goed zien met welke eenzaamheid, ontheemding en vervreemding ballingen te maken kunnen hebben.

Hoda Barakat werd geboren in Beiroet en woont en werkt sinds 1989 in Parijs.

Weg van Damascus – Ghayath Almadhoun
De eeuwenoude stad Damascus, geboorteplaats van Almadhoun en toneel van oorlog en geweld, is een van de hoofdpersonages in deze bundel. De dichter heeft de stad verlaten maar de beelden in zijn hoofd zijn meer aanwezig dan ooit. Zoals alle ballingen worstelt hij met de vraag: weggaan of blijven. De poëzie van Almadhoun is licht, ondanks de zware thema’s, zijn beelden zijn verrassend en ontregelend. Hij onderzoekt het belang van poëzie in tijden van verwoesting en ontheemding en weet intimiteit en dagelijks leven te verbinden met grote wereldgebeurtenissen. In zijn gedichten verwerkt hij zijn Palestijnse roots en zijn Syrische identiteit.

Ghayath Almadhoun groeide op in het vluchtelingenkamp Yarmouk als tweede generatie Palestijnse vluchteling. In 2008 vluchtte hij naar Zweden waar hij nog steeds woont en werkt.

The book of collateral damage – Sinan Antoon
Drie verhalen lopen door elkaar in deze indrukwekkende roman. Er is de hoofdpersoon / verteller, een vluchteling uit Bagdad die in de VS een nieuw leven en loopbaan probeert op te bouwen; er is een in zichzelf gekeerde boekverkoper die een index heeft gemaakt van alles wat er in de eerste minuten van de inval in Irak verwoest is; en er zijn de vele stemmen uit die index: vogels, tapijten, muren, bomen, manuscripten, kleitabletten, kledingstukken, gebruiksvoorwerpen – ze vertellen hun verhaal tot het moment dat ze als ‘collateral damage’ in rook en vuur opgingen. 

Meestal wordt de geschiedenis verteld door de overwinnaars, maar in deze roman draait Sinan Antoon het perspectief radicaal om en geeft taal en stem aan de andere kant. Hij laat op indringende wijze zien hoe het weefsel van de Irakese samenleving uiteen werd gescheurd door geweld van buitenaf. Tegelijkertijd weet hij bij de lezer het verdriet om zoveel verlies samen te laten gaan met een diep besef van de (her)scheppingskracht die mensen hebben. 

Sinan Antoon is geboren in Bagdad en vluchtte in 1991 naar de VS, waar hij inmiddels doceert aan de New York University. Ook werkt hij als vertaler en tijdschriftredacteur. 

Andere Palestijnse literatuur 

De Zeemantel & andere verhalen 
Deze bundel is het debuut van de Gazaanse schrijfster Nayrouz Qarmout. Sfeervol schetst ze het alledaagse leven weer van Palestijnen in Gaza en op de Westbank en de verschillende, vaak bizarre omstandigheden. Qarmout besteedt bijzondere aandacht aan het lot van kinderen. Haar schrijfstijl is fris en licht en daardoor extra aansprekend. Tijdens de Close Reading Club in februari bespraken we al ‘Witte lelies’, tijdens deze bespreking zoomen we ook in op de andere verhalen.

Minor Detail 
Al jaren heeft Shibli een eigen stem in de Palestijnse literatuur. Haar stijl is associatief en bedachtzaam, haar hoofdpersonen zijn vaak meisjes en vrouwen. Maar in haar werk is niets wat het lijkt: symboliek, gelaagdheid en verwijzingen dagen de lezer uit om goed op te letten. In Minor Detail neemt de schrijfster een historische gebeurtenis als uitgangspunt en voert ze ons mee naar een weinig beschreven landschap in de Palestijnse literatuur: de Naqab woestijn. Minor Detail is haar laatste roman, veel geprezen om de uitzonderlijke manier waarop vorm en inhoud elkaar versterken.

Apeirogon 
Dit boek van de Iers-Amerikaanse schrijver Colum McCann kiest een vernieuwende literaire vorm om alle mogelijke kanten van het conflict in Israël/Palestina te belichten. Aan de hand van het verhaal van twee vaders die hun dochters verloren, worden we meegevoerd in historie, geografie en actualiteit van dit betwiste gebied. Het boek van McCann heeft veel losgemaakt: lof en kritiek. In de bespreking zullen we leeservaringen uitwisselen en ingaan op de discussie.

De Parijzenaar 
IDe Parijzenaar vertelt de jonge schrijfster Isabella Hammad het verhaal van haar overgrootvader Midhat die opgroeide in Nablus aan het begin van de 20e eeuw. Zoals de titel al suggereert verbleef Midhat enige tijd in Parijs om terug te keren naar zijn geboorteplaats en familie. Het boek staat in de traditie van 19e eeuwse historische romans en coming of age literatuur maar heeft ook moderne kenmerken en geeft een geweldig tijdsbeeld van Nablus zo’n 100 jaar geleden, een periode die in Nederland nauwelijks bekend is.

The Book of Ramallah
Ook zo’n zin in een stedentrip? Bij gebrek aan echte reizen kunnen we steden ook via literatuur verkennen. De Engelse uitgeverij Comma Press heeft een indrukwekkende collectie bundels ‘Reading The City’ uitgebracht: stedentrips aan de hand van  korte verhalen. Nadat eerder al The Book of Gaza werd uitgebracht, is de laatste aanwinst in de serie The Book of Ramallah, een bundel met 10 korte verhalen van gevestigde en jonge schrijvers die een beeld geeft van de veelkleurigheid van de stad en haar inwoners. Humor, absurdisme, romantiek en spanning wisselen elkaar. Een aanrader als je de stad al eens bezocht hebt of veel zin hebt om dat te gaan doen. De bundel(s) kunnen direct bij de uitgever besteld worden.

Against the loveless world
Susan Abulhawa is zonder twijfel de bekendste Palestijnse schrijver in Nederland. Haar romans Ochtend in Jenin en Het blauw tussen hemel en zee, zijn geliefd bij veel lezers. Vorig jaar kwam haar derde roman uit, nog niet vertaald in het Nederlands maar geschreven in toegankelijk Engels. In dit boek vertelt Abulhawa opnieuw het verhaal van een vrouwelijke hoofdpersoon, ditmaal opgegroeid in de Palestijnse gemeenschap in Koeweit. Na een aantal omzwervingen vestigt ze zich in Palestina en raakt betrokken bij de Tweede Intifada. Het verhaal is rauw, onthutsend maar ook sensitief en romantisch, zoals we Abulhawa kennen. In de bespreking kunnen we dit laatste boek met de vorige vergelijken en overeenkomsten en verschillen zien.